„... Oto już zamigotały światła na moskiewskich skrzyżowaniach. Pora podsumować wyjazd. Niepotrzebnie niepokoił się doktor Kojdan — nie uważam się za „konia morskiego", a zresztą nawet nie wiem, czy będę w ogóle kontynuował eksperymenty z lodowatą wodą. Jestem jednak zadowolony z takiego „pożegnania zimy", dlatego że jeszcze raz przekonałem się o tym, jak przyjemne jest zwycięstwo nad samym sobą, nad skłonnością do wygód i komfortu. Od czasu do czasu człowiek powinien poczuć swoją władzę nad warunkami, które dyktuje mu otoczenie i zorganizować sobie takie „pożegnanie zimy" (obojętne, w styczniu czy w sierpniu). Oczywiście, nie nawołuję do tego, aby wszyscy co do jednego zostali „końmi morskimi" (dla kogoś może okazać się to ponad siły, a zresztą nie ma takiej potrzeby), ale wyrobić w sobie odporność na nie sprzyjające czynniki środowiska, które czyhają na nas na każdym kroku, „poszerzyć skalę swoich możliwości adaptacyjnych" — jak by powiedział mój towarzysz podróży doktor Kojdan — może i powinien każdy. A najważniejsze — to hart ducha, gotowość do przezwyciężenia trudności oraz świadomość, jaką przynosi to przezwyciężenie.
ŚRODEK PRZECIWKO KATAROWI
Po przeanalizowaniu historii swojej kąpieli wśród lodów zapragnąłem uzupełnić ją pewnymi praktycznymi wskazówkami; mogą one okazać się przydatne dla mężczyzn, którzy na razie nie mają zamiaru realizować wszystkich etapów hartowania się. Myślę o tych osobach, które są skłonne do częstych przeziębień, u których kilka razy do roku pojawia się katar, a przyczynę wszystkich chorób upatrują w otwartym lufciku.“(9)